Aile yardımı hesaplama işi çoğu zaman yanlış bir varsayımla başlar: "Yardım primsiz ve vergisiz, ne verirsem çalışana aynen geçer." 2026 bordrosunda durum böyle değil. Aile ve çocuk yardımının yalnız belirli bir kısmı SGK priminden muaftır, gelir vergisi istisnası ise yalnız çocuk yardımında vardır. Bu yazıda istisna tutarlarını, limiti aşan kısmın nasıl vergilendirildiğini, istisnanın kaç çocuğa kadar uygulandığını ve yardımı birkaç ayda bir toplu ödemenin neden daha pahalıya geldiğini brüt 50.000 ₺ maaşlı bir çalışanın Mart bordrosu üzerinden, hesaplama motorundan çıkan rakamlarla gösteriyorum.
2026'da aile ve çocuk yardımı istisnaları tek bakışta
İki ayrı mevzuat, iki ayrı istisna var ve bordroda bunları birbirinden bağımsız test edersin. SGK tarafında 5510 sayılı Kanun'un 80. maddesi, tutarları SGK'ca belirlenen "aile zammı" ve "çocuk zammı" ödemelerini prime esas kazanca katmaz; Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 97. maddesi bu tutarı aile yardımında brüt asgari ücretin %10'u (33.030 × %10 = 3.303 ₺), çocuk yardımında en çok iki çocuk için çocuk başı %2'si (660,60 ₺) olarak belirler. Yönetmelik iki şart da arar: aile yardımında eşin zorunlu sigortalı olacak şekilde çalışmaması ve SGK'dan gelir veya aylık almaması; çocuk yardımında çocuğun evli olmaması, sigortalı olmaması ve 18 yaşını (lise ve dengi öğrenimde 20, yükseköğrenimde 25) doldurmamış olması. Hesaplayıcı bu şartları sormaz, girdiğin yardıma istisnayı uygular; şartları sen kontrol etmelisin. Gelir vergisi tarafında ise yalnız çocuk yardımına istisna tanınır: Gelir Vergisi Kanunu'nun 25. maddesinin 4 numaralı bendi, hizmet erbabına ödenen çocuk zamlarını Devletçe verilen miktara kadar istisna sayar, yani tutar devlet memurlarına ödenen çocuk yardımına bağlıdır. Ocak–Haziran 2026 döneminde 0–6 yaş için çocuk başı 693,94 ₺, 6 yaş üstü için 346,97 ₺'dir. Memur maaş katsayısı Temmuz'da güncellendiğinde bu iki tutar da değişir; ikinci yarıyıl bordrosunda yeni rakamı kontrol etmen gerekir.
Özel sektörde aile yardımının gelir vergisinde bir istisnası yok: tamamı ücret gibi gelir vergisi matrahına girer. Damga vergisinde de bu yardımlar için ayrı bir istisna uygulanmaz; hesaplama motoru her iki yardımın tamamını damga vergisi matrahına katar ve asgari ücret damga istisnasını (aylık 250,70 ₺) ücretin tamamına bir kez uygular. Güncel değerlerin tamamını parametreler sayfasında, asgari ücretin brüt ve net tutarını asgari ücret aracında görebilirsin.
Aile yardımı hesaplama: limiti aşan kısım nereye gider?
Yardımın limiti aşan kısmı ayrı bir oranla vergilenmez; ücretin üstüne eklenir ve çalışanın o ayki bütün kesintilerine girer. Bu yüzden hesabı üç ayrı soruyla kurarsın:
- SGK'ya tabi kısım: aile yardımı − 3.303 ₺ (sonuç negatifse sıfır) ve çocuk yardımında, çocuk başı en çok 660,60 ₺ ile en çok iki çocuk için düşülen tutardan geri kalanı. Bu kısım prime esas kazanca eklenir; işçiden %14 SGK ve %1 işsizlik, işverenden %21,75 SGK ve %2 işsizlik primi hesaplanır.
- Gelir vergisine tabi kısım: aile yardımının tamamı, artı çocuk yardımında yaşa göre çocuk başı limiti aşan tutar. SGK ve işsizlik işçi payı düşüldükten sonra kalan tutar kümülatif gelir vergisi matrahına girer ve çalışanın o ayki diliminden vergilenir.
- Damga vergisine tabi kısım: yardımların tamamı, binde 7,59 oranıyla.
Örnek: brüt 50.000 ₺ ücret, 4.000 ₺ aile yardımı, üç çocuğa 1.000 ₺'şer çocuk yardımı
Çalışanın brüt ücreti 50.000 ₺. İşveren her ay 4.000 ₺ aile yardımı ve 6 yaşından büyük üç çocuğun her biri için 1.000 ₺ çocuk yardımı ödüyor; yardımların hepsi brüt olarak tanımlı. Önce yardımları istisnalara göre ayrıştıralım:
| Kalem | Brüt tutar | SGK istisnası | SGK'ya tabi | GV istisnası | GV'ye tabi |
|---|---|---|---|---|---|
| Aile yardımı | 4.000,00 ₺ | 3.303,00 ₺ | 697,00 ₺ | 0,00 ₺ | 4.000,00 ₺ |
| Çocuk yardımı (3 çocuk, 6 yaş üstü) | 3.000,00 ₺ | 1.321,20 ₺ | 1.678,80 ₺ | 1.040,91 ₺ | 1.959,09 ₺ |
| Toplam | 7.000,00 ₺ | 4.624,20 ₺ | 2.375,80 ₺ | 1.040,91 ₺ | 5.959,09 ₺ |
Çocuk yardımının SGK istisnası 2 × 660,60 = 1.321,20 ₺'dir; üçüncü çocuğa ödenen 1.000 ₺ tamamen prime tabi olur, ilk iki çocuğun her birinde de 339,40 ₺ limiti aşar. Gelir vergisinde ise çocuk sayısı sınırı olmadığından üç çocuğun her biri için 346,97 ₺ düşülür: 3 × 346,97 = 1.040,91 ₺.
Çocuk yardımı bordroya nasıl yansır? Mart 2026 karşılaştırması
Aynı çalışanın Mart 2026 bordrosunu yardımsız ve yardımlı olarak motorda hesapladım. İşyeri imalat dışı, 5510 sayılı Kanun'daki 2 puanlık işveren indirimi uygulanıyor.
| Kalem | Yardımsız | Yardımlı | Fark |
|---|---|---|---|
| Toplam brüt | 50.000,00 ₺ | 57.000,00 ₺ | 7.000,00 ₺ |
| SGK matrahı | 50.000,00 ₺ | 52.375,80 ₺ | 2.375,80 ₺ |
| SGK işçi payı (%14) | 7.000,00 ₺ | 7.332,61 ₺ | 332,61 ₺ |
| İşsizlik işçi payı (%1) | 500,00 ₺ | 523,76 ₺ | 23,76 ₺ |
| Gelir vergisi matrahı | 42.500,00 ₺ | 48.102,72 ₺ | 5.602,72 ₺ |
| Gelir vergisi | 2.163,67 ₺ | 3.004,08 ₺ | 840,41 ₺ |
| Damga vergisi | 128,80 ₺ | 181,93 ₺ | 53,13 ₺ |
| Net ele geçen | 40.207,53 ₺ | 45.957,62 ₺ | 5.750,09 ₺ |
| İşveren maliyeti | 60.875,00 ₺ | 68.391,74 ₺ | 7.516,74 ₺ |
7.000 ₺ brüt yardımın 5.750,09 ₺'si çalışanın cebine girer; 1.249,91 ₺ kesintiye gider. Gelir vergisindeki 840,41 ₺ artış, matraha eklenen 5.602,72 ₺'nin %15'idir; çalışan Mart'ta hala ilk dilimde olduğu için aşan kısım %15'ten vergilenir. Damga vergisi artışı 7.000 × binde 7,59 = 53,13 ₺. İşveren tarafında yardımın kendisine ek olarak SGK'ya tabi 2.375,80 ₺ için 516,74 ₺ işveren primi doğar; işsizlik işveren payındaki artış bu örnekte 5510 indirimindeki artışla aynı tutarda (47,52 ₺) olduğu için birbirini götürür.
Yardım vergi dilimini bir ay öne çeker
Aşan kısım yalnız o ayın vergisini artırmaz, kümülatif matrahı da büyütür. Yardımsız çalışanın kümülatif gelir vergisi matrahı Nisan sonunda 170.000 ₺ olur ve 190.000 ₺'lik ilk dilim sınırını Mayıs'ta geçer. Yardımlı çalışanın matrahı Mart sonunda 144.308,16 ₺, Nisan sonunda 192.410,88 ₺'dir; yani Nisan bordrosunda 2.410,88 ₺'lik kısım %20'den vergilenir ve Nisan gelir vergisi 3.004,08 ₺'den 3.124,62 ₺'ye çıkar. Dilim geçişinin netine etkisini hangi ay üst dilime geçilir yazısında, dilim sınırlarını gelir vergisi dilimleri aracında bulabilirsin.
Çocuk yardımı kaç çocuğa kadar verilir?
Bu soruda iki ayrı sınırı karıştırmamak gerekir. İşverenin kaç çocuk için yardım ödeyeceği kanunla sınırlanmış değildir; iş sözleşmesi, personel yönetmeliği veya toplu iş sözleşmesiyle belirlenir. Sınır ödemede değil, istisnadadır:
- SGK'da en çok iki çocuk: üçüncü ve sonraki çocuklar için ödenen yardımın tamamı prime esas kazanca girer. Sınır o aydaki bütün çocuklar için toplamdır; hesaplayıcıda 0–6 ve 6+ için ayrı satır açsan da istisna en çok iki çocuğa uygulanır.
- Gelir vergisinde çocuk sayısı sınırı yok: her çocuk için yaşına göre 693,94 ₺ veya 346,97 ₺ düşülür.
- Çocuk başı tutar limiti: tek çocuk için 2.000 ₺ ödenirse SGK'da yalnız 660,60 ₺, gelir vergisinde yaşına göre 693,94 ₺ veya 346,97 ₺ istisna kalır; kullanılmayan limit başka çocuğa aktarılmaz.
Çocuk 6 yaşını doldurduğunda gelir vergisi limiti de düşer; SGK istisnası ise 0–6 ve 6+ ayrımı yapmaz, yalnız yukarıdaki 18/20/25 yaş sınırlarına bakar. Yıl içinde yaş grubu değişen çocuk için sihirbazda o aya kadar "0–6" ve sonrasında "6+" satırı açarak iki dönemi ayrı girersin.
Aile yardımı kaç ayda bir verilir?
Kanunda aile yardımının ödeme sıklığına dair bir kural yok; aylık, üç aylık ya da yılda bir ödenmesi sözleşmeye bağlıdır. Ama istisna tutarları aylık tanımlıdır ve ödeme sıklığı maliyeti değiştirir. Hesaplama motoru istisnayı, ödemenin yapıldığı ayın bordrosunda bir aylık limitle uygular. Aynı çalışana Ocak–Mart için toplam 9.909 ₺ aile yardımını iki farklı şekilde ödeyelim:
| Ödeme şekli | Mart SGK matrahı | Ocak–Mart net toplam | Ocak–Mart işveren maliyeti |
|---|---|---|---|
| Her ay 3.303 ₺ | 50.000,00 ₺ | 128.970,03 ₺ | 192.534,00 ₺ |
| Mart'ta toplu 9.909 ₺ | 56.606,00 ₺ | 128.127,77 ₺ | 193.970,81 ₺ |
| Toplu ödemenin farkı | 6.606,00 ₺ | −842,26 ₺ | 1.436,81 ₺ |
Aylık ödemede her ayın 3.303 ₺'si istisnaya tam sığar, SGK matrahı hiç artmaz. Toplu ödemede Mart'ta yalnız bir aylık limit düşülür, 6.606 ₺ prime tabi olur; çalışan üç ayda 842,26 ₺ daha az net alır, işverenin maliyeti 1.436,81 ₺ artar. Toplu ödemede istisnanın geçmiş aylara dağıtılıp dağıtılamayacağı konusunda tereddüt varsa, istisnayı tartışmasız kullandıran yol yardımı her ay ücretle birlikte ödemektir.
Çocuk yardımı bordro hesabında dikkat edilecek üç durum
Kıst ay
Yönetmelik SGK istisnasını, iş sözleşmesi devam ettiği sürece çalışanın fiilen çalışıp çalışmadığına bakmadan tanır. Ay ortasında işe giren ya da işten çıkan çalışanda aylık istisna limitinin güne oranlanıp oranlanmayacağı ise uygulamada tartışmalıdır. Burada kesin bir kural vermiyorum; işyerinin yerleşik uygulamasını ve güncel SGK düzenlemelerini kontrol ederek karar ver, seçtiğin yöntemi her kıst ayda aynı biçimde uygula.
Net söz verilen yardım
Çalışana "eline 3.000 ₺ aile yardımı geçecek" dediysen tutar bordroda brüte çevrilir. Limiti aşan kısım prime ve vergiye tabi olduğundan brüt yardım net sözden yüksek çıkar ve fark çalışanın o ayki vergi dilimine göre büyür. Net anlaşmanın genel mantığını netten brüte yazısında bulabilirsin.
SGK tavanı
Yardımın prime tabi kısmı prime esas kazanca eklendiği için yüksek ücretlide aylık 297.270 ₺ tavanına takılabilir. Tavanı aşan tutar o ay prim hesabına girmez; ayrıntısı prime esas kazanç yazısında.
Aile ve çocuk yardımını hesaplayıcıda denemek
PratikBordro'nun adım adım hesaplama sihirbazında 3. adım çocuk yardımı, 4. adım aile yardımıdır. Çocuk satırında başlangıç ve bitiş ayını, çocuk tipini (0–6 veya 6+), çocuk sayısını, çocuk başı tutarı ve ödemenin brüt mü net mi olduğunu girersin; aile satırında ay aralığı, tutar ve ödeme tipi yeterli. Motor SGK ve gelir vergisi istisnalarını ayrı ayrı uygular, 12 ayın bordrosunda aşan kısmın kümülatif matraha etkisini gösterir. Yıl boyunca farklı ücret ve yardım senaryolarını yan yana görmek istersen 12 ayı tek tabloda gösteren çalışma alanını kullanabilirsin.
Rakamlar PratikBordro hesaplama motorundan, 2026 parametreleriyle alınmıştır: brüt ücret 50.000 ₺, imalat dışı işyeri, 5510 sayılı Kanun'daki 2 puanlık işveren indirimi dahil, BES kesintisi yok. Çocuk yardımı gelir vergisi istisnası Ocak–Haziran 2026 tutarlarıyla hesaplanmıştır.