Bordronda "asgari ücret istisnası" satırını görürsün ama tutarı yıl içinde üç kez değişir: Ocak'ta 4.211,33 ₺, Temmuz'da 4.537,75 ₺, Ağustos'tan itibaren 5.615,10 ₺. Bu satır 2022'de kaldırılan AGİ'nin yerine geldi ve çalışma mantığı ondan tamamen farklı: AGİ hesaplanan vergiden düşülen sabit bir tutardı, istisna ise ücretinin asgari ücret kadar kısmının vergisini hiç kesmez. Bu yazıda istisnanın 2026'da nasıl hesaplandığını, damga vergisi ayağını, yıllık 57.881,23 ₺'nin nereden çıktığını ve 33.030 ₺ ile 50.000 ₺ brütte 12 ay boyunca netini nasıl değiştirdiğini motordan alınmış rakamlarla görürsün.
2022'de AGİ kalktı, yerine istisna geldi
2021 sonuna kadar her ücretlinin bordrosunda asgari geçim indirimi (AGİ) vardı. AGİ, yılın ilk ayındaki asgari ücretin belli bir yüzdesi üzerinden hesaplanan sabit bir tutardı: bekar çalışan için asgari ücretin %50'si, evli ve eşi çalışmayan için %60'ı alınır, çocuk başına ek puanlar eklenir, bulunan tutarın %15'i hesaplanan gelir vergisinden düşülürdü. Yani AGİ vergiden sonra devreye giren bir indirimdi; tutarı medeni hale ve çocuk sayısına göre değişirdi, ama yıl boyunca sabitti ve asgari ücrete Temmuz'da zam gelse bile Ocak'taki asgari ücrete bağlı kalırdı.
1 Ocak 2022'den itibaren AGİ kaldırıldı ve yerine Gelir Vergisi Kanunu'nun 23. maddesine eklenen 18. bentle asgari ücret istisnası geldi. İstisna, "hizmet erbabının ücretinin asgari ücretin aylık brüt tutarından işçi sigorta primleri düşüldükten sonra kalan kısmına isabet eden vergisi" olarak tanımlanır. Türkçesi: kazancının asgari ücret kadar kısmı vergilenmez. Bu istisna vergiden düşülen bir tutar değil, matrahın vergiden muaf tutulan bir parçasıdır; medeni hal, çocuk sayısı ya da eşin çalışıp çalışmaması istisnayı değiştirmez. Bekarla evlinin maaş farkının 2022'den sonra neden kapandığını bekar–evli çalışan maaş farkı yazısında ayrıca anlattık.
| Özellik | AGİ (2021 ve öncesi) | Asgari ücret istisnası (2022'den itibaren) |
|---|---|---|
| Uygulama noktası | Hesaplanan vergiden düşülür | Matrahın asgari ücret kadar kısmı vergilenmez |
| Neye göre değişir | Medeni hal ve çocuk sayısı | Herkes için aynı; yalnız vergi dilimiyle değişir |
| Hangi asgari ücret | Yılın ilk ayındaki tutar, yıl boyu sabit | O ayda geçerli asgari ücret |
| Yıl içinde seyri | Sabit tutar | Asgari ücretin kümülatif dilimine göre artar |
| Damga vergisi | Kapsam dışı | Asgari ücret kadar kısmın damga vergisi de alınmaz |
| Vergiyi aşarsa | Aşan kısım ödenmez | Aşan kısım ödenmez, iade yok |
İstisna nasıl hesaplanır: 33.030 ₺ × %85 = 28.075,50 ₺
İstisnanın matrahı brüt asgari ücret değil, asgari ücretten işçi primleri düşüldükten sonra kalan tutardır. 2026'da brüt asgari ücret 33.030 ₺; SGK işçi payı %14 ile 4.624,20 ₺, işsizlik sigortası işçi payı %1 ile 330,30 ₺ kesilir, geriye 28.075,50 ₺ kalır. Bu tutar aynı zamanda asgari ücretlinin net maaşıdır; çünkü asgari ücretlide istisna hesaplanan verginin tamamını karşılar. Brütten nete tüm adımlar için brütten nete 2026 rehberine bak.
28.075,50 ₺'lik matrahın vergisi Ocak'ta %15 dilimindedir: 28.075,50 × %15 = 4.211,33 ₺. Bu tutar Ocak'tan Haziran'a kadar aynı kalır. Kritik nokta şu: istisna matrahı kendi kümülatifini tutar. Asgari ücret matrahı her ay 28.075,50 ₺ birikir; altı ay sonunda 168.453 ₺'ye, Temmuz sonunda 196.528,50 ₺'ye ulaşır ve 190.000 ₺'lik ilk dilim sınırını aşar. Temmuz'da matrahın 21.547 ₺'si %15 ile (3.232,05 ₺), sınırı aşan 6.528,50 ₺'si %20 ile (1.305,70 ₺) vergilenir; toplam 4.537,75 ₺. Ağustos'tan itibaren aylık matrahın tamamı %20 dilimindedir: 28.075,50 × %20 = 5.615,10 ₺.
| Ay | Kümülatif AÜ matrahı | Dilim | Gelir vergisi istisnası | Damga istisnası |
|---|---|---|---|---|
| Ocak | 28.075,50 ₺ | %15 | 4.211,33 ₺ | 250,70 ₺ |
| Şubat | 56.151,00 ₺ | %15 | 4.211,33 ₺ | 250,70 ₺ |
| Mart | 84.226,50 ₺ | %15 | 4.211,33 ₺ | 250,70 ₺ |
| Nisan | 112.302,00 ₺ | %15 | 4.211,33 ₺ | 250,70 ₺ |
| Mayıs | 140.377,50 ₺ | %15 | 4.211,33 ₺ | 250,70 ₺ |
| Haziran | 168.453,00 ₺ | %15 | 4.211,33 ₺ | 250,70 ₺ |
| Temmuz | 196.528,50 ₺ | %15 / %20 | 4.537,75 ₺ | 250,70 ₺ |
| Ağustos | 224.604,00 ₺ | %20 | 5.615,10 ₺ | 250,70 ₺ |
| Eylül | 252.679,50 ₺ | %20 | 5.615,10 ₺ | 250,70 ₺ |
| Ekim | 280.755,00 ₺ | %20 | 5.615,10 ₺ | 250,70 ₺ |
| Kasım | 308.830,50 ₺ | %20 | 5.615,10 ₺ | 250,70 ₺ |
| Aralık | 336.906,00 ₺ | %20 | 5.615,10 ₺ | 250,70 ₺ |
| Yıllık toplam | 336.906,00 ₺ | — | 57.881,23 ₺ | 3.008,40 ₺ |
Yıllık 57.881,23 ₺ şöyle oluşur: 6 × 4.211,33 = 25.267,98 ₺, artı Temmuz 4.537,75 ₺, artı 5 × 5.615,10 = 28.075,50 ₺. Asgari ücret matrahı 400.000 ₺'lik %27 sınırına yıl sonunda 336.906 ₺ ile ulaşamadığı için istisna 2026'da üçüncü bir basamağa çıkmaz. Motor 33.030 ₺ brütle 12 ayı çalıştırdığında her ay hesaplanan vergi ile istisnayı birebir eşit üretiyor; kesilen gelir vergisi ve damga vergisi 12 ay boyunca 0 ₺, net 28.075,50 ₺.
Damga vergisi istisnası: aylık 250,70 ₺
İstisnanın ikinci ayağı damga vergisidir. Damga vergisi brüt ücretin tamamı üzerinden ‰7,59 oranıyla hesaplanır; 2022'den itibaren ücretin asgari ücret kadar kısmı bu vergiden de muaftır. 33.030 × ‰7,59 = 250,70 ₺, yıllık 12 × 250,70 = 3.008,40 ₺. Asgari ücretlinin bordrosunda damga vergisi satırı bu yüzden sıfırdır. 50.000 ₺ brüt alan bir çalışanda hesaplanan damga vergisi 379,50 ₺, istisna 250,70 ₺, kesilen damga vergisi 128,80 ₺'dir; bu tutar dilimden bağımsız olduğu için 12 ay değişmez.
İki istisnayı topladığında 2026'da tam yıl çalışan bir ücretlinin vergiden korunan tutarı 57.881,23 + 3.008,40 = 60.889,63 ₺ olur. Bu rakam ücret seviyesinden bağımsızdır: 50.000 ₺ de alsan 150.000 ₺ de alsan, hesaplanan vergin bu tutarı aştığı sürece istisnanın tamamından yararlanırsın.
Brüt 33.030 ₺ ile 50.000 ₺: 12 ay yan yana
İstisnanın işe yarayıp yaramadığını asgari ücretin üstünde bir maaşta görürsün. 50.000 ₺ brütte gelir vergisi matrahı 42.500 ₺'dir; Ocak'ta hesaplanan vergi 6.375 ₺, istisna 4.211,33 ₺, kesilen vergi 2.163,67 ₺. Çalışanın kendi kümülatif matrahı Mayıs'ta 212.500 ₺ ile 190.000 ₺'yi aşar ve vergisi %20'ye çıkar; ama istisna matrahı henüz 140.377,50 ₺'de olduğu için istisna 4.211,33 ₺'de kalır. Netin Mayıs ve Haziran'da düşmesinin nedeni bu makastır.
| Ay | Hesaplanan GV (50.000 ₺) | İstisna | Kesilen GV | Net (50.000 ₺) | Net (33.030 ₺) |
|---|---|---|---|---|---|
| Ocak | 6.375,00 ₺ | 4.211,33 ₺ | 2.163,67 ₺ | 40.207,53 ₺ | 28.075,50 ₺ |
| Şubat | 6.375,00 ₺ | 4.211,33 ₺ | 2.163,67 ₺ | 40.207,53 ₺ | 28.075,50 ₺ |
| Mart | 6.375,00 ₺ | 4.211,33 ₺ | 2.163,67 ₺ | 40.207,53 ₺ | 28.075,50 ₺ |
| Nisan | 6.375,00 ₺ | 4.211,33 ₺ | 2.163,67 ₺ | 40.207,53 ₺ | 28.075,50 ₺ |
| Mayıs | 7.500,00 ₺ | 4.211,33 ₺ | 3.288,67 ₺ | 39.082,53 ₺ | 28.075,50 ₺ |
| Haziran | 8.500,00 ₺ | 4.211,33 ₺ | 4.288,67 ₺ | 38.082,53 ₺ | 28.075,50 ₺ |
| Temmuz | 8.500,00 ₺ | 4.537,75 ₺ | 3.962,25 ₺ | 38.408,95 ₺ | 28.075,50 ₺ |
| Ağustos | 8.500,00 ₺ | 5.615,10 ₺ | 2.884,90 ₺ | 39.486,30 ₺ | 28.075,50 ₺ |
| Eylül | 8.500,00 ₺ | 5.615,10 ₺ | 2.884,90 ₺ | 39.486,30 ₺ | 28.075,50 ₺ |
| Ekim | 10.250,00 ₺ | 5.615,10 ₺ | 4.634,90 ₺ | 37.736,30 ₺ | 28.075,50 ₺ |
| Kasım | 11.475,00 ₺ | 5.615,10 ₺ | 5.859,90 ₺ | 36.511,30 ₺ | 28.075,50 ₺ |
| Aralık | 11.475,00 ₺ | 5.615,10 ₺ | 5.859,90 ₺ | 36.511,30 ₺ | 28.075,50 ₺ |
| Yıllık | 100.200,00 ₺ | 57.881,23 ₺ | 42.318,77 ₺ | 466.135,63 ₺ | 336.906,00 ₺ |
Tabloda iki ters yönlü hareket var. Temmuz'da net 326,42 ₺, Ağustos'ta 1.077,35 ₺ artıyor; çünkü çalışanın vergisi zaten %20 diliminde sabitken istisna 4.211,33 ₺'den 5.615,10 ₺'ye çıkıyor ve aradaki 1.403,77 ₺'nin tamamı nete yansıyor. Ekim'de ise kümülatif matrah 425.000 ₺ ile 400.000 ₺'yi aşınca %27 dilimi devreye giriyor ve net yeniden düşüyor. Yıl sonunda hesaplanan 100.200 ₺ verginin 57.881,23 ₺'si istisnayla siliniyor, 42.318,77 ₺'si kesiliyor. Hangi brütün hangi ay üst dilime geçtiğini gelir vergisi dilimleri 2026 yazısındaki tablodan bulabilirsin.
Bu iki brüt arasındaki net farkı da dikkat çekici: 50.000 ₺ brüt, 33.030 ₺'den %51 fazla; ama Aralık'ta net 36.511,30 ₺ ile 28.075,50 ₺'den yalnız %30 fazla. Asgari ücretlinin gelir ve damga vergisi sıfırken 50.000 ₺'lik çalışanın 16.970 ₺'lik ek brütünün Aralık'ta 5.859,90 ₺'si gelir vergisine, 128,80 ₺'si damga vergisine, 2.545,50 ₺'si sigorta primine gidiyor.
Birden fazla işverende tek istisna
İstisna kişi başına bir kez uygulanır. Aynı anda iki işverenden ücret alıyorsan istisnayı yalnız en yüksek ücreti ödeyen işveren uygular; ikinci işveren asgari ücret istisnası düşmeden vergi keser. İki bordroda da istisna uygulanırsa fark yıllık beyan ya da düzeltme yoluyla geri istenir; bu yüzden ikinci işe başlarken birinci işverenindeki ücretini bildirmen gerekir.
Yıl içinde iş değiştirdiğinde durum farklıdır. Önceki matrah devredilmezse (çalışan talep etmezse ya da işveren talebi kabul etmezse) yeni işveren kümülatif gelir vergisi matrahını sıfırdan başlatır ve istisna da onunla birlikte sıfırdan, %15 dilimindeki 4.211,33 ₺ ile yeniden başlar. Eylül'de iş değiştiren bir çalışan eski işyerinde Ağustos'ta 5.615,10 ₺ istisna görürken yeni işyerinde Eylül'de 4.211,33 ₺ görür; kümülatif matrahı yılın kalanında 190.000 ₺'yi geçmezse istisna o seviyede kalır. Bu, iş değişikliğinin çalışan lehine olduğu nadir bordro durumlarından biridir: hem kendi vergisi %15'e döner hem istisna yeniden başlar.
Yıl içinde asgari ücret değişirse istisna da değişir
AGİ yılın ilk ayındaki asgari ücrete kilitliydi; istisna ise o ayda geçerli asgari ücrete bağlıdır. Yıl ortasında bir asgari ücret artışı gelirse istisna matrahı o aydan itibaren yeni asgari ücretin %85'i olur ve kümülatif de yeni tutarla birikmeye devam eder. 2022 ve 2023'te Temmuz zamlarıyla istisnanın yıl ortasında sıçraması bu mekanizmanın sonucuydu. 2026'da asgari ücret yıl boyunca tek tutarla (33.030 ₺) uygulandığı için istisnadaki tek hareket dilim geçişinden gelir; Temmuz'da bir zam olsaydı hem matrah hem dilim geçiş ayı değişirdi.
2027 için henüz kesinleşmiş rakam yok; sitedeki 2027 tahmini bordro parametreleri yazısındaki tahmini setle (brüt 41.287,50 ₺, net 35.094,37 ₺; %27,83 yeniden değerleme oranıyla tahmini ilk dilim sınırı 240.000 ₺) motoru çalıştırdığımızda istisna Ocak–Haziran 5.264,16 ₺, Temmuz 5.547,19 ₺, Ağustos'tan itibaren 7.018,87 ₺, yıllık 72.226,50 ₺ tahmini çıkıyor; damga istisnası aylık 313,37 ₺ tahmini. 6 Kasım 2026 itibarıyla asgari ücret tahmini %25 senaryosuna, dilimler %27,83 yeniden değerleme oranına dayanır; kesin tutarlar asgari ücret kararı ve Aralık'taki Gelir Vergisi Genel Tebliği ile netleşir; farklı zam senaryolarının nete etkisi için 2027 asgari ücret tahmini senaryoları yazısına bak.
İstisnanın kendi bordronda hangi ay ne kadar olduğunu görmek için brütünü 12 aylık çalışma alanına gir; her ayın satırında hesaplanan vergi, istisna ve kesilen vergi ayrı sütunlarda durur. Adım adım ilerlemek istersen sihirbaz aynı motoru kullanır. 2026'nın tüm parametreleri güncel parametreler sayfasında.
Tablolardaki tüm tutarlar PratikBordro motoruyla 2026 parametreleriyle, 30 gün tam çalışma, normal sigortalı, 5510 iki puan teşvikli ve ek ödemesiz olarak hesaplanmıştır. 2027 rakamları tahmini bordro parametreleridir.