Çalıştığın işyeri satıldı, başka bir şirkete devredildi ya da birleşmeyle el değiştirdi; artık maaşını farklı bir işveren ödüyor. Bu durumda akla ilk gelen sorular hep aynıdır: Kıdemim sıfırlanır mı? Yeni bir sözleşme imzalamam gerekir mi? Devirden önce birikmiş ücret ve mesai alacağımı kimden isteyeceğim? "Patronum değişti" diyerek kıdem tazminatımı alıp çıkabilir miyim? Bu yazıda, İş Kanunu'nun işyeri devrini düzenleyen hükmü çerçevesinde bu soruların her birini, bir işçi olarak hangi haklara sahip olduğunu ve devreden ile devralan işverenin sorumluluğunun nasıl paylaşıldığını örnekle açıklıyoruz.
İşyeri devri nedir, neyi kapsar?
İşyeri devri, bir işyerinin ya da bir bölümünün hukuki bir işleme dayanarak bir işverenden başka bir işverene geçmesidir. Satış, bağış, şirketlerin birleşmesi, bir bölümün başka bir şirkete devri gibi işlemler bu kapsamdadır. Burada devredilen, sadece binalar, makineler veya ticari unvan değildir; o işyerinde yürütülen faaliyet, müşteri ilişkileri ve en önemlisi çalışanların iş sözleşmeleri de bu bütünün parçasıdır. Yani işyeri el değiştirdiğinde, orada çalışan işçiler havada kalmaz; hukuki durumları kanunla güvence altına alınmıştır.
İşyeri devrini, basit bir çalışan değişikliğiyle ya da taşeron (alt işveren) değişimiyle karıştırmamak gerekir. Devirde işyerinin kendisi bütünüyle yeni bir işverene geçer ve o işyerindeki sözleşmeler topluca devralana aktarılır. Benzer bir kıdem birleşmesi tartışması, bir işte çalışan alt işveren değiştiğinde de yaşanır; o özel durumu taşeron değişikliği ve kıdem yazımızda ayrıca ele aldık. Bu yazıda konumuz, işyerinin doğrudan bir işverenden başka bir işverene devredilmesidir.
İş sözleşmen kendiliğinden devralana geçer
İşyeri devredildiğinde, devir tarihinde mevcut olan iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla birlikte devralan işverene geçer. Bu geçiş kendiliğinden olur: senin ayrıca onay vermen, yeni bir sözleşme imzalaman ya da eski işverenden çıkıp yeni işveren tarafından yeniden işe alınman gerekmez. Devir günü mesai saatin bittiğinde bir işverenin, ertesi sabah geldiğinde başka bir işverenin işçisi olursun; ama çalışma ilişkin kesintisiz devam eder.
Bu nedenle devir sırasında işten çıkış işlemi yapılıp yeniden giriş gösterilmesi, seni hak kaybına uğratacak bir uygulamadır ve sözleşmenin kesintisizliği ilkesine aykırıdır. Devralan işveren, işçinin daha önce devreden işveren yanında geçirdiği hizmet süresini yok sayamaz; bu süre, kıdeme bağlı tüm hakların hesabında dikkate alınır. Kısacası devir, çalışma ilişkinin kesilmesi değil, aynı ilişkinin yeni bir işveren eliyle sürdürülmesidir.
Kıdemin korunur: süreler birleşir
İşyeri devrinin işçi açısından en önemli güvencesi, kıdemin korunmasıdır. Devralan işveren, hizmet süresinin esas alındığı haklarda, işçinin devreden işveren yanında işe başladığı ilk tarihe göre işlem yapmakla yükümlüdür. Yani yıllık izin süresi, ihbar süresi ve kıdem tazminatı gibi süreye bağlı haklar hesaplanırken, devirden önceki ve sonraki dönem birlikte sayılır. Dört yıl devreden işveren yanında, üç yıl da devralan yanında çalışmış bir işçinin kıdemi yedi yıldır:
| Dönem | İşveren | Süre | Kıdemde sayılır mı? |
|---|---|---|---|
| Devirden önce | Devreden işveren (A) | 4 yıl | Evet |
| Devirden sonra | Devralan işveren (B) | 3 yıl | Evet |
| Toplam kıdem | — | 7 yıl | Tüm süre esas alınır |
Bu birleşme, yalnızca kıdem tazminatını değil, yıllık izin hak edişini de kapsar. Kullanmadığın yıllık izinler devirle birlikte ortadan kalkmaz; devralan işverende kullanılmak üzere aktarılır ve izin süren de toplam kıdeme göre belirlenir. Kıdem tazminatının tutar olarak nasıl hesaplandığını kıdem tazminatı hesaplama yazımızda, kullanılmayan yıllık izin ücretinin hesabını ise yıllık izin ücreti yazımızda adım adım bulabilirsin.
Müteselsil sorumluluk ve iki yıl kuralı
Devirden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ve devralan işveren birlikte sorumludur. Ancak devreden işverenin bu sorumluluğu devir tarihinden itibaren iki yılla sınırlıdır; bu süre dolduktan sonra alacağın yalnız devralandan istenebilir.
Kıdem tazminatında sorumluluk paylaşımı
Sözleşmen devirden sonra son bulup kıdem tazminatına hak kazanırsan, tazminatın tamamından devralan işveren sorumludur. Devreden işveren ise yalnızca kendi dönemi ve devir tarihindeki ücretle sınırlı olarak sorumlu kalır.
Devir öncesi alacaklarını kimden istersin?
Çalışırken birikmiş ama ödenmemiş bir ücretin ya da fazla çalışma alacağın varsa, bunlar devirden önce doğmuş borçlardır. Kanun bu noktada işçiyi korur: devirden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ve devralan işveren birlikte (müteselsil) sorumludur. Yani alacağını devreden işverenden de, devralan işverenden de isteyebilirsin; birinin ödememesi diğerinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Kullanmadığın yıllık izinler ise devir tarihinde muaccel bir borç değildir; bu izinler devralana aktarılır ve izin ücretinden iş sözleşmen sona erdiğinde son işveren sorumlu olur.
Bu birlikte sorumluluğun tek sınırı zamandır: devreden işverenin sorumluluğu, devir tarihinden itibaren iki yılla sınırlandırılmıştır. İki yıl geçtikten sonra devirden önceki alacakların için yalnızca devralan işverene başvurabilirsin. Bu yüzden devirden önce doğmuş bir alacağın varsa, hakkını iki yıllık süre içinde talep etmen, devreden işveren yönünden de güvencede olman açısından önemlidir. Ayrıca tüzel kişiliğin birleşme, katılma veya tür değişikliğiyle sona erdiği durumlarda bu birlikte sorumluluk işlemez; orada hak ve borçlar bütünüyle yeni tüzel kişiliğe geçer.
"Patron değişti" diye kıdem alıp çıkabilir miyim?
İşçilerin en çok merak ettiği nokta budur: İşyeri devredildi diye kıdem tazminatımı alıp işten ayrılabilir miyim? Kural olarak hayır. İşyerinin devri, ne işçi ne de işveren yönünden tek başına haklı fesih sebebi sayılır. Yani sadece işverenin değişmiş olması, sana tazminatını alıp sözleşmeni feshetme hakkı vermez; aynı şekilde devralan işveren de devri gerekçe göstererek seni tazminatsız çıkaramaz. Devrin amacı çalışma ilişkisini sürdürmektir, sona erdirmek değil.
Bunun önemli bir istisnası vardır: Devirle birlikte senin çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik yapılırsa durum farklıdır. Ücretinin düşürülmesi, görev yerinin ya da unvanının kabul edilemez biçimde değiştirilmesi gibi durumlarda, bu değişikliğe itiraz etme ve kabul etmediğin takdirde yasal haklarını arama imkanın doğar. Bu, devrin kendisinden değil, devre eşlik eden koşul değişikliğinden kaynaklanan ayrı bir haktır. Fesih ve kıdem tazminatına hangi hallerde hak kazanıldığını daha ayrıntılı görmek istersen, kıdem tazminatı hesaplama yazımız konuyu rakamsal örneklerle açıklıyor.
Özetle işyeri devri, bir işçi için göründüğü kadar belirsiz bir durum değildir: iş sözleşmen hak ve borçlarıyla devralana geçer, kıdemin korunur ve süreler birleşir, devir öncesi alacakların için iki işverene birden başvurabilirsin, devir tek başına seni ne çıkarır ne de çıkmana gerekçe olur. Senin yapman gereken, devir tarihini ve devir anındaki ücretini, hak ediş sürelerini ve varsa ödenmemiş alacaklarını kayıt altında tutmak; bir sorun çıkarsa iki yıllık süreyi gözeterek hakkını zamanında aramaktır.