Mevsimlik işçi, işin niteliği gereği yılın yalnız belirli aylarında çalışan kişidir: sahil otelinde nisan–ekim arası çalışan garson, kayak merkezinde kış sezonunda çalışan resepsiyonist, hasat döneminde konserve fabrikasında çalışan işçi. Ekim ortası, turizmde sezonun kapandığı ve en çok sorunun sorulduğu dönemdir: Sezon bitince sözleşme sona erer mi, SGK'dan çıkış hangi kodla verilir, ertesi yıl çağrılmazsam ne olur, kıdemim nasıl hesaplanır? Bu yazıda sözleşmenin niteliğini, SGK bildirimlerini, kıdem hesabını, yıllık izin istisnasını ve kıst bordroyu rakamlı örneklerle anlatıyoruz.
Mevsimlik işçinin sözleşmesi: dönemsel iş sözleşmesi
4857 sayılı İş Kanunu iş sözleşmesini belirli veya belirsiz süreli olarak ikiye ayırır. Kanunun 11. maddesine göre iş ilişkisi bir süreye bağlı yapılmamışsa sözleşme belirsiz süreli sayılır; belirli süreli sözleşme ise belirli süreli işlerde ya da belli bir işin tamamlanması gibi objektif koşullara bağlı olarak yazılı yapılır ve esaslı bir neden olmadıkça üst üste (zincirleme) yapılamaz.
Yargıtay'ın yerleşik görüşü şudur: Her sezon tekrarlanan mevsimlik çalışmada taraflar arasındaki ilişki, her yıl yeniden kurulan ayrı ayrı sözleşmeler değil, belirsiz süreli dönemsel (mevsimlik) iş sözleşmesidir. Sözleşme sezon boyunca işler, sezon kapanınca askıya girer ve yeni sezonda yeniden işlemeye başlar. Her yıl yeni bir belirli süreli sözleşme imzalanması da bu sonucu kendiliğinden değiştirmez; esaslı bir neden olmadan zincirleme yapılan belirli süreli sözleşmeler, 11. madde gereği başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır. Yalnız tek bir sezon için yapılmış belirli süreli sözleşme, sezon sonunda kendiliğinden sona erer. Sezonluk işçi için bu ayrım çok önemlidir; çünkü kıdem, ihbar ve iş güvencesi hakları belirsiz süreli sözleşme kurallarına göre değerlendirilir.
Sezon arası: sözleşme sona ermez, askıda kalır
Sezon kapandığında iş sözleşmesi feshedilmiş olmaz. Askı döneminde işçi çalışmaz ve ücret almaz, işveren de prim bildirmez; ancak sözleşme ayaktadır. Bunun iki sonucu vardır: işveren yeni sezon açıldığında işçiyi işe çağırmakla, işçi de çağrıya uyarak işbaşı yapmakla yükümlüdür. Sezon arasında geçen süre çalışılmış süre sayılmaz; bu yüzden kıdem hesabında boşluklar eklenmez, yalnız sezon içinde fiilen çalışılan günler dikkate alınır.
Sezonluk çalışan SGK bildirimleri: işe giriş ve işten ayrılış
5510 sayılı Kanunun 8. maddesine göre işveren, sigortalıyı sigortalılık başlangıç tarihinden önce sigortalı işe giriş bildirgesi ile SGK'ya bildirir (inşaat, balıkçılık ve tarım işyerlerinde en geç çalışmaya başlatıldığı gün). Bu yükümlülük her sezon başında yeniden doğar: askıdan dönen işçi için de işbaşı gününden önce yeni bir işe giriş bildirgesi verilir. Sezon sonunda ise sigortalılığın sona erdiği, 9. madde uyarınca en geç on gün içinde işten ayrılış bildirgesi ile bildirilir.
Ayrılış bildirgesinde kod seçimi sözleşmenin akıbetini gösterir. SGK'nın işten ayrılış nedenleri listesinde 19 – Mevsim bitimi kodu, iş akdinin askıya alınması halinde kullanılır; işçi bir sonraki sezon tekrar başlatılmayacaksa listenin kendi notuna göre 4 numaralı kod (belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden feshi) kullanılır. Kodların tam listesini ve hangi kodun tazminat ile işsizlik ödeneğine etkisini SGK işten çıkış kodları yazısında bulabilirsin.
Sezon arasında 4/a sigortalılığı bildirilmediği için sağlık hakkı da etkilenir. Kanunun 67. maddesine göre zorunlu sigortalılığı sona eren kişi on gün süreyle genel sağlık sigortasından yararlanır; sigortalılığını yitirdiği tarihten geriye doğru bir yıl içinde 90 günlük zorunlu sigortalılığı varsa bu süre, bakmakla yükümlü olduğu kişiler dahil 90 gündür. Nisan–ekim gibi altı aylık bir sezonu tamamlayan işçide bu şart sağlanır. Süre dolduktan sonra kişinin durumu 60. madde uyarınca değerlendirilir: önce eşi veya ebeveyni üzerinden bakmakla yükümlü olunan kişi olup olmadığına bakılır, değilse kendi adına genel sağlık sigortası tescili gündeme gelir.
SGK bildirimi
Sezon sonunda işten ayrılış, sezon başında yeniden işe giriş bildirgesi verilir.
Turizm ücret desteği
Turizmde sezonluk çalışan için bildirilen prim günleri, konaklama tesisinin 2026 ücret desteği tutarını belirler.
Turizmde sezonluk çalışan ve ücret desteği
Konaklama sektöründe 2026'nın Mayıs–Aralık dönemi için ayrıca bir prim desteği uygulanıyor. Turizm işletmesi belgeli özel sektör konaklama tesislerinin yararlandığı turizm ücret desteği, işyerinde uzun vadeli sigorta kollarına tabi bildirilen sigortalıların prim ödeme gün sayısı üzerinden hesaplanır ve işverenin sonraki ayların prim borcuna mahsup edilir; çalışanın brüt ücretini, vergisini ya da net maaşını değiştirmez. Mevsimlik işçi açısından önemli olan nokta şu: işe giriş ve ayrılış bildirgelerinin doğru tarihle verilmesi, hem işçinin hizmet süresini hem de tesisin alacağı desteği doğrudan etkiler.
Sezon başında ay ortası işe giriş: kıst bordro
Sezonluk işçi çoğunlukla ay ortasında işbaşı yapar ve ay ortasında ayrılır. Bu aylarda ücret, aylık brüt ücretin çalışılan güne oranlanmasıyla bulunur ve SGK'ya fiilen çalışılan gün kadar prim günü bildirilir. Örnek: 2026 sezonunda 15 Nisan'da işbaşı yapan, 15 Ekim'de ayrılan, aylık brütü 40.000 ₺ olan bir otel çalışanı (bu yıl önceki işvereni yok, teşvik yok). PratikBordro hesap motorunun ay ay sonucu:
| Ay | Prim günü | Brüt | SGK + işsizlik (işçi) | Gelir vergisi | Damga vergisi | Net |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Nisan (15–30) | 16 | 21.333,33 ₺ | 3.200,00 ₺ | 0,00 ₺ | 0,00 ₺ | 18.133,33 ₺ |
| Mayıs–Eylül (her ay) | 30 | 40.000,00 ₺ | 6.000,00 ₺ | 888,67 ₺ | 52,90 ₺ | 33.058,43 ₺ |
| Ekim (1–15) | 15 | 20.000,00 ₺ | 3.000,00 ₺ | 0,00 ₺ | 0,00 ₺ | 17.000,00 ₺ |
| Sezon toplamı | 181 | 241.333,33 ₺ | 36.200,00 ₺ | 4.443,35 ₺ | 264,50 ₺ | 200.425,48 ₺ |
Hesap motoru, 2026 parametreleri. Kıst aylarda gelir ve damga vergisi sıfırdır: asgari ücret istisnası kıst ayda güne oranlanmadığı için düşük kıst matrahın vergisini tamamen karşılar. Ekim tutarına çıkışta ödenecek kıdem, ihbar ve benzeri kalemler dahil değildir.
Kıst ayın kümülatif vergi matrahı, SGK günü ve önceki işverenden devir gibi ayrıntılarını işe giriş ayında ilk bordro yazısında adım adım anlattık.
Mevsimlik işçi kıdem tazminatı: sezonlar birleştirilir
Kıdem tazminatı 1475 sayılı Kanunun yürürlükteki 14. maddesine dayanır. Madde, işçinin kıdeminin hizmet akdinin devam etmiş veya fasılalarla yeniden yapılmış olmasına bakılmaksızın, aynı işverenin işyerlerinde çalıştığı süreler göz önüne alınarak hesaplanacağını söyler. Mevsimlik işçi için bunun anlamı açıktır: her sezonun çalışma süresi ayrı ayrı bulunur ve toplanır; sezon aralarındaki askı süreleri eklenmez. Kıdem hakkı için gereken en az bir yıllık süre de bu toplamla aranır. Tazminat, son giydirilmiş brüt ücret üzerinden ve fesih tarihindeki kıdem tavanıyla sınırlı olarak hesaplanır; gelir vergisi yoktur, yalnız damga vergisi kesilir.
Örnek: Aynı otelde üç sezon çalışan, 2026 sezonunun kapanışında, 15 Ekim 2026'da işverence sözleşmesi feshedilen işçi.
| Sezon | Çalışma dönemi | Fiili gün |
|---|---|---|
| 2024 | 15.04.2024 – 31.10.2024 | 200 |
| 2025 | 15.04.2025 – 31.10.2025 | 200 |
| 2026 | 15.04.2026 – 15.10.2026 | 184 |
| Toplam | 1 yıl 219 gün | 584 |
584 günlük toplam, 1 tam yıl ve 219 günlük kıst yıl eder. Kıdem aracının hesabıyla iki ücret düzeyinde sonuç:
| Kalem | Brüt 40.000 ₺ | Brüt 80.000 ₺ |
|---|---|---|
| Kıdeme esas aylık ücret | 40.000,00 ₺ | 73.729,87 ₺ (tavan) |
| 1 tam yıl | 40.000,00 ₺ | 73.729,87 ₺ |
| 219 gün (kıst yıl) | 24.000,00 ₺ | 44.237,92 ₺ |
| Brüt kıdem tazminatı | 64.000,00 ₺ | 117.967,79 ₺ |
| Damga vergisi | 485,76 ₺ | 895,38 ₺ |
| Net kıdem tazminatı | 63.514,24 ₺ | 117.072,41 ₺ |
Kıdem aracı hesabı; fesih tarihi 15.10.2026, kıdem tavanı Temmuz–Aralık 2026 dönemi 73.729,87 ₺. 80.000 ₺ brüt ücret tavanı aştığı için tavan esas alınır. Yol, yemek gibi düzenli ödemeler varsa giydirilmiş ücrete eklenir.
Sık yapılan hata, ilk sezonun başlangıcından son sezonun bitişine kadar geçen takvim süresini kıdem saymaktır. Aynı örnekte 15.04.2024 – 15.10.2026 aralığı 2 yıl 6 ay 1 gün eder ve 40.000 ₺ ücretle 100.164,38 ₺ brüt kıdem çıkar; aradaki askı ayları sayıldığı için bu tutar olması gerekenden yüksektir. Kıdem tazminatı hesaplama aracında doğru sonucu görmek için çıkış tarihini girip giriş tarihini toplam fiili gün kadar geri çekebilirsin: 584 gün için giriş 11.03.2025, çıkış 15.10.2026 ve diğer ödeme alanları sıfır girildiğinde araç yukarıdaki 64.000,00 ₺ sonucunu verir. Giydirilmiş ücretin nasıl kurulduğunu kıdem tazminatı hesaplama yazısında ayrıntılı bulabilirsin.
Mevsimlik işçi yıllık izin hakkı
İş Kanununun 53. maddesi yıllık ücretli izni, işe başladığı günden itibaren deneme süresi de içinde olmak üzere en az bir yıl çalışmış işçiye tanır. Aynı maddede mevsimlik işler için açık bir istisna vardır: "Niteliklerinden ötürü bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara bu Kanunun yıllık ücretli izinlere ilişkin hükümleri uygulanmaz." Kanun istisnayı işçinin toplam çalışma süresine değil işin niteliğine bağlar; niteliği gereği bir yıldan az süren sezon işinde çalışan işçi, İş Kanunu'nun yıllık izin hükümlerine dayanarak izin hakkı kazanmaz.
İstisnanın sınırı "niteliği gereği bir yıldan az süren iş" ifadesidir. İşyerinde yıl boyu kesintisiz çalışan personel (örneğin sezon dışında da bakım ve güvenlik için tutulan otel çalışanı) mevsimlik işte çalışmış sayılmaz ve normal izin kurallarına tabidir. Ayrıca kanun asgari hakları düzenler; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi mevsimlik işçiye izin ya da izin karşılığı ödeme tanıyabilir.
Sezon sonu ve işsizlik ödeneği
4447 sayılı Kanuna göre işsizlik ödeneği için hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olmak, son üç yıl içinde en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olmak ve sözleşmenin işçinin kendi istek ve kusuru dışında, Kanunun 51. maddesinde sayılan hallerden biriyle sona ermesi gerekir; başvuru, sözleşmenin sona erdiği tarihi izleyen günden itibaren 30 gün içinde yapılır. Kod 19 sözleşmenin feshini değil askıya alındığını, kod 4 ise işverence feshini gösterir. Sezon arasında başvurmayı düşünüyorsan, ayrılış kodunla birlikte durumunu başvuru öncesinde İŞKUR'a teyit ettir. Şartları ve süreleri işsizlik maaşı şartları yazısında topladık.
İşveren ve işçi için kısa kontrol listesi
- Sözleşme: Her sezon tekrarlanan çalışmayı belirsiz süreli dönemsel sözleşme olarak değerlendir; her yıl yeni belirli süreli sözleşme imzalatmak bu niteliği kendiliğinden değiştirmez.
- Sezon başı: İşe giriş bildirgesini işbaşı gününden önce ver; ay ortası girişte ücreti ve prim gününü çalışılan güne göre hesapla.
- Sezon sonu: Ayrılış bildirgesini on gün içinde ver; işçi gelecek sezon yeniden başlatılacaksa 19, işverence başlatılmayacaksa 4 kodunu seç.
- Kıdem: Sezon sürelerini ayrı ayrı bul ve topla; askı aylarını sayma, tavanı fesih tarihine göre uygula.
- Yeni sezon: İşçiyi zamanında çağır; çağırmamak fesih sonucunu doğurur.