Orta Vadeli Program (2027-2029), 6 Eylül 2026 tarihli ve 33362 sayılı Resmî Gazete'nin mükerrer sayısında yayımlandı. Programın sosyal güvenlik bölümü tek bir oran ya da tavan değişikliği açıklamıyor; bunun yerine prim tabanının genişletilmesi, kayıt dışı istihdamla veri analizine dayalı mücadele, prim borçlarının daha etkin tahsili, istihdam teşviklerinin sadeleştirilmesi ve esnek çalışma modellerine uyum gibi başlıklar koyuyor. Bordro açısından bunun anlamı basit: önümüzdeki üç yılda asıl değişiklik rakamlarda değil, bordronun başka kayıtlarla ne kadar tutarlı olduğunun kontrol edilme biçiminde olacak. Bu yazıda programın çalışma hayatına dokunan maddelerini bordrocu gözüyle okuyup üç tipik riskin maliyetini bordro motoruyla hesapladım.
Program sosyal güvenlik için ne söylüyor?
OVP'nin çalışma hayatı ve sosyal güvenlik bölümünü bordroya etkisine göre sıraladığında öne çıkan başlıklar şunlar:
- Prim tabanının genişletilmesi ve tahsilatın artırılması: Sistemin uzun vadeli mali dengesini güçlendirmenin ilk aracı olarak yazılmış. Metinde bunun yolu olarak kayıt dışı istihdam ve kayıt dışı ücretle veri analizine dayalı, risk odaklı denetim gösteriliyor.
- Dijital denetim: Kayıt dışılıkla mücadelede yapay zeka, büyük veri ve risk analizinden yararlanılacağı, kurumlar arası veri paylaşımının artırılacağı belirtiliyor.
- Prim borçları: Takip ve tahsilat süreçlerinin etkinleştirilmesi ayrı bir tedbir olarak yer alıyor.
- Teşvikler: Etkin olmayan istihdam teşviklerinin sonlandırılması ve teşvik sisteminin sade bir yapıya kavuşturulması hedefleniyor.
- Esnek çalışma: Uzaktan, hibrit, kısmi süreli ve proje bazlı çalışmanın "güvenceli esneklik" anlayışıyla yaygınlaştırılması ve bu alandaki mevzuatın tamamlanması öngörülüyor.
- Kapsamın genişletilmesi: Sosyal güvenlik kapsamı dışında kalan meslek ve gelir grupları için yeni uygulamalar geliştirileceği yazıyor.
- Daha uzun süre istihdamda kalma: Hakkaniyet ve aktüeryal dengeyi gözeten düzenlemelerle çalışanların daha uzun süre sistemde kalmasının teşvik edileceği belirtiliyor. Programda emeklilik yaşı, prim günü ya da sigortalılık süresi için somut bir rakam yok.
- Uzun dönemli bakım sigortası: Nüfus artış hızının düşmesinin sosyal güvenlik dengesine etkisi analiz edilerek altyapısının kurulacağı yazıyor.
Risk 1: Bordro dışında ödenen prim ve yan haklar
Veri odaklı denetimin ilk yakalayacağı şey, banka hareketi ile bordro arasındaki farktır. Bordroda 50.000 ₺ brüt görünen ama her ay ayrıca 5.000 ₺ "elden" ya da farklı açıklamayla hesaba prim yatan bir çalışan düşün. Bu ödeme bordroya alındığında 5.000 ₺ net tutarın brüte çevrilmesi gerekir; motorun Ocak 2026 hesabı şöyle:
| Kalem (Ocak 2026) | Tutar |
|---|---|
| Çalışana ödenen net prim | 5.000,00 ₺ |
| Primin brüt karşılığı | 6.993,89 ₺ |
| SGK işçi payı (%14) | 979,14 ₺ |
| İşsizlik işçi payı (%1) | 69,94 ₺ |
| Gelir vergisi (%15 dilim) | 891,72 ₺ |
| Damga vergisi | 53,08 ₺ |
| SGK işveren payı (%21,75) | 1.521,17 ₺ |
| İşsizlik işveren payı (%2) | 139,88 ₺ |
| İşverene aylık ek maliyet | 8.654,94 ₺ |
Rakamlar açıklandığında haber vereyim mi?
Asgari ücret ve gelir vergisi dilimleri Aralık'ta resmî olarak açıklanıyor. Açıklandığında bu hesabı gerçek rakamlarla yeniden hesaplayıp size gönderelim.
Maliyet yıl içinde sabit kalmaz. Çalışanın kümülatif matrahı yükseldikçe maaş kısmı üst vergi dilimine erken girer; aynı 5.000 ₺ neti korumak için primin brütü Nisan'da 7.274,91 ₺'ye, Mayıs'ta 7.435,94 ₺'ye, Eylül'den itibaren 8.157,80 ₺'ye çıkar. On iki ayın toplamında işverenin ek maliyeti 112.156,56 ₺ olur. Denetimde bu ödemenin geriye dönük bulunması halinde bu primler ve vergiler zaten doğmuş sayılır; üstüne gecikme zammı, idari para cezası ve teşvik kaybı riski eklenir.
Aynı mantık ücret niteliğindeki her ödeme için geçerli: satış primi, ikramiye, nakit verilen yol ve yemek parasının istisnayı aşan kısmı, düzenli sosyal yardımlar. Hangi kalemin prime esas kazanca gireceğini PEK nedir yazısında, ödeme türüne göre vergi ve prim farkını prim ve performans ödemesi yazısında ayrıntılı anlattık.
Risk 2: Gerçek ücretin altında bildirim
Kayıt dışı ücretin en yaygın biçimi, gerçekte 50.000 ₺ brüt alan çalışanın asgari ücretten bildirilip farkın elden verilmesidir. Programdaki "kayıt dışı ücretle mücadele" vurgusu tam olarak bu durumu hedefliyor. Fark bir yıl için şöyle oluşuyor:
| Kalem (2026, 12 ay) | 50.000 ₺ brüt bildirim | 33.030 ₺ brüt bildirim | Fark |
|---|---|---|---|
| SGK işçi + işsizlik işçi | 90.000,00 ₺ | 59.454,00 ₺ | 30.546,00 ₺ |
| SGK işveren + işsizlik işveren | 142.500,00 ₺ | 94.135,56 ₺ | 48.364,44 ₺ |
| Gelir vergisi | 42.318,77 ₺ | 0,00 ₺ | 42.318,77 ₺ |
| Damga vergisi | 1.545,60 ₺ | 0,00 ₺ | 1.545,60 ₺ |
| Toplam prim ve vergi farkı | 276.364,37 ₺ | 153.589,56 ₺ | 122.774,81 ₺ |
Teşviksiz, bekar, BES'siz normal sigortalı; asgari ücrete isabet eden gelir ve damga vergisi istisnası uygulanmış. Tutarlar PratikBordro bordro motoruyla hesaplandı.
Tek bir çalışan için yıllık 122.774,81 ₺ fark, denetimde tespit edildiğinde işverenden istenecek tutarın başlangıç noktasıdır. Çalışan sayısı arttıkça bu rakam doğrusal büyür; ayrıca eksik bildirim yapılan dönemde alınan teşvikler de geri istenebilir. Bu yüzden asgari ücretli bildirimde banka ödemesinin net asgari ücretle uyumlu olması ilk bakılacak yerdir.
Denetimde hangi kayıtlar yan yana konacak?
Risk analizi, birbirinden bağımsız üretilen kayıtların aynı sonucu verip vermediğine bakar. Bir işyerinin bordrosunu bugünden şu eşleşmelere göre kontrol etmesi, programın önerdiği denetim modeline en kısa hazırlıktır:
| Karşılaştırılan kayıtlar | Ne aranır? |
|---|---|
| Bordro ↔ banka ödemeleri | Bordrodaki netten fazla ya da farklı açıklamayla yapılan düzenli ödemeler |
| Bordro ↔ muhtasar ve prim hizmet beyannamesi | Brüt, gün, gelir vergisi ve teşvik tutarlarında ay bazında sapma |
| Prim gün sayısı ↔ puantaj ve eksik gün belgesi | Belgesiz ya da her ay tekrarlanan eksik gün, ücretsiz izin kodları |
| Bildirilen ücret ↔ sektör ve görev ücret düzeyi | Uzman kadroların uzun süre asgari ücretten bildirilmesi |
| Teşvik kayıtları ↔ işe giriş-çıkış hareketleri | Ortalama çalışan sayısı şartını bozan çıkış-giriş döngüleri |
| Yan hak sözleşmesi ↔ bordro kalemleri | Sözleşmede yazan yemek, yol, prim ve sigortanın bordroda karşılığının olmaması |
Bu eşleşmelerin nasıl kurulacağını muhtasar ve prim hizmet beyannamesi uyumu yazısında satır satır anlattık. Aylık kapanışta kullanabileceğin liste için bordro ay sonu kontrol listesine de bakabilirsin.
Risk 3: Teşvik planını 2026 sonrasına göre kurmak
Programın "etkin olmayan teşviklerin sonlandırılması" maddesi tek tek hangi teşviklerin kalkacağını söylemiyor. Ancak bir tarih zaten belli: 4447 sayılı Kanun'un geçici 10. maddesindeki 6111 teşviki, bugünkü düzenlemeye göre 31.12.2026'ya kadar işe alınanlar için uygulanıyor ve 2027 işe alımları için bir uzatma kararı yok. İki teşvik arasındaki fark 2026 parametreleriyle şöyle:
| Çalışan başına (2026) | 5510 (2 puan) | 6111 | Yıllık fark |
|---|---|---|---|
| Asgari ücret, aylık | 660,60 ₺ | 7.184,03 ₺ | 78.281,16 ₺ |
| 50.000 ₺ brüt, aylık | 1.000,00 ₺ | 10.875,00 ₺ | 118.500,00 ₺ |
6111 bir çalışan için yaş, cinsiyet, belge ve İŞKUR kaydına göre 6 ile 54 ay arasında uygulanıyor. 2027 bütçesini yaparken yeni işe alımlarda yalnızca 5510 indirimini (imalat dışı işyerinde 2 puan) varsaymak, programın sadeleştirme vurgusu düşünüldüğünde en güvenli yoldur. Şartları ve süre tablosunu 6111 teşviki yazısında, 5 puanlık imalat indirimini 5510 indirim yazısında bulabilirsin. 2027'nin tahmini bordro rakamları için 2027 bütçe hesaplama yazısı başlangıç noktası olabilir.
Esnek çalışma: bordroda neyi değiştirebilir?
Programda uzaktan, hibrit, kısmi süreli ve proje bazlı çalışma için "güvenceli esneklik" ilkesiyle mevzuatın tamamlanması hedefleniyor. Henüz bir kanun metni yok; ama bu çalışma biçimlerinde bordroya en çok dokunan konular belli: çalışma süresinin nasıl tespit edileceği, fazla çalışmanın hesabı, prim gün sayısı ve eksik gün bildirimi, uzaktan çalışana verilen ekipman ve gider desteğinin ücret sayılıp sayılmayacağı. Bugün kısmi süreli çalışanda prim günü ve eksik gün kodlarının nasıl yürüdüğünü kısmi süreli çalışan bordrosu yazısında anlattık; yeni düzenleme geldiğinde en çok bu başlıklar değişecek.
Daha uzun süre istihdamda kalma ne demek?
Program, çalışanların daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik eden ve aktüeryal dengeyi gözeten düzenlemeler yapılacağını söylüyor; emeklilik yaşı, prim günü ya da sigortalılık süresi için bir parametre vermiyor. Dolayısıyla şu an bordroda değişen bir şey yok. Emekli olup çalışmaya devam edenlerin bordrosu bugün sosyal güvenlik destek primi (işçi %7,5, işveren %22,5 ve kısa vadeli sigorta kolları %2,25) üzerinden yürüyor; bu yapıyı emekli çalışan bordrosu yazısında hesapladık. İleride gelebilecek bir düzenlemenin önce bu grubu etkilemesi olası.
Bordroyu 2027'ye hazırlamak için yapılacaklar
- Son 12 ayın banka ödemelerini bordrodaki netlerle çalışan bazında karşılaştır; açıklaması farklı düzenli ödemeleri tespit et.
- Prim, ikramiye, nakit yol ve yemek gibi ödemelerin bordroda doğru kalemle, istisnayı aşan kısmıyla birlikte yer aldığını kontrol et.
- Uzun süredir asgari ücretten bildirilen görevleri iş tanımına ve sektör ücretine göre gözden geçir.
- Her eksik gün bildiriminin belgesinin dosyada olduğunu doğrula.
- 2027 personel bütçesinde yeni işe alımlar için 6111'e dayanmayan bir senaryo kur.
- Yan hak sözleşmeleriyle bordro kalemlerini eşleştir; sözleşmede olup bordroda olmayan kalem bırakma.
Bu yazı 6 Eylül 2026 tarihli Orta Vadeli Program (2027-2029) metnindeki sosyal güvenlik ve çalışma hayatı hedeflerine dayanır. Programdaki maddeler politika hedefidir; uygulamaya ilişkin kesin kurallar kanun, yönetmelik ve SGK genelgeleriyle belirlenecektir.