Raporlu günlerde de çalışanının ücretini tam ödüyorsan, SGK'nın o günler için çalışana yatırdığı rapor parası uygulamada çalışanın sana iade ettiği bir paradır. Mahsuplaşma protokolü bu iadeyi çalışanın banka hesabı üzerinden değil, doğrudan prim borcun üzerinden yapar: geçici iş göremezlik ödeneği sigortalıya gönderilmez, işyerinin SGK'ya olan prim borcundan düşülür. Bu yazıda protokolü kimin imzalayabildiğini, onay adımlarını, işverenin sorumluluklarını ve güncel Yargıtay kararını görürsün.
Mahsuplaşma protokolü nedir?
Geçici iş göremezlik ödeneği, hastalık, iş kazası, meslek hastalığı ve analık nedeniyle çalışılamayan günler için SGK'nın ödediği paradır; gündelik dilde rapor parası denir ve olağan akışta sigortalının hesabına yatar. Mahsuplaşma protokolü, işveren ile SGK arasında imzalanan ve bu akışı değiştiren anlaşmadır: istirahatli çalışana ödemeyi işveren yapar, SGK'nın hesapladığı ödenek işverenin prim ve prime ilişkin her türlü borcundan düşülür.
Protokol ödeneğin tutarını değiştirmez, yalnız paranın izlediği yolu değiştirir. Tutarın nasıl bulunduğunu rapor parası hesaplama yazısında anlattık; kendi rakamların için rapor parası hesaplama aracını kullanabilirsin.
Protokol yokken ve varken: rapor parası kime gider?
| Konu | Protokol yokken | Protokol varken |
|---|---|---|
| Ödenek nereye gider? | Sigortalının banka hesabına | İşveren adına emanet hesaba, oradan prim borcuna |
| Çalışan ne yapar? | Ödeneği alır; ücreti tam ödendiyse işverene iade eder | Ücretini işverenden alır, başka işlem yapmaz |
| İşveren ne yapar? | İadenin yapılıp yapılmadığını izler | e-SGK'da onay verir, mahsubu listeden izler |
| Para işverene nasıl döner? | Çalışanın iadesiyle | Ödenecek prim borcu azalarak |
Kimler yararlanır, dayanağı ne?
5510 sayılı Kanun'un 18. maddesinin altıncı fıkrasına göre ödenek, toplu iş sözleşmesi yapılan işyerleri ile kamu idarelerinin işverenlerince Kurum adına ödenip sonradan Kurumla mahsuplaşılarak tahsil edilebilir. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 40. maddesinin yedinci fıkrası, 18.08.2021'deki değişiklikten beri "mahsuplaşma talebinde bulunan iş yerleri"nden söz eder: tutar işverenin Kuruma olan borcuna, borç yoksa ilk prim borcuna mahsup edilir; işyeri kapanmışsa iade edilir. Ayrıntı ve matbu protokol metni SGK'nın 2016/21 sayılı Genelgesi'nde, Ek-9'dadır.
Kanun metni hala toplu iş sözleşmeli işyerleri ile kamu idarelerinden söz eder; kapsamı alt düzenlemeler genişletti. 10.07.2018 tarihli 2018/26 sayılı Genelge, 2016/21 sayılı Genelge'ye "Mahsuplaşma programından talep eden tüm işyerleri yararlanabileceklerdir" hükmünü ekledi; Yönetmelik de 2021'de aynı yönde değişti. Kamu işvereni olma ya da toplu iş sözleşmesi şartı aranmaz; Kurum bu hizmet için bedel almaz.
Mahsuplaşma protokolü nasıl imzalanır?
Başvuru, işyerinin bağlı olduğu sosyal güvenlik il müdürlüğüne ya da sosyal güvenlik merkezine yapılır. Genelge ekindeki 15 maddelik matbu protokolü Kurum adına il müdürü ya da yetki verdiği il müdür yardımcısı veya merkez müdürü imzalar. Kılavuzun "en önemli husus" dediği iki bilgi var:
- İşyeri sicil numaraları: kapsama girecek her işyerinin sicil numarası protokole yazılır. Birden çok işyerin varsa ayrı ayrı protokol gerekmez; tek protokol yeterlidir.
- Yürürlük tarihi: protokolün son maddesine yazılır.
İmzadan sonra işyerini sicil numarasıyla mahsuplaşma programına il müdürlüğü ya da merkez tanımlar (21.05.2019 tarihli 2019/12 sayılı Genelge). Ardından "Çalışılmadığına Dair Bildirim Girişi" ekranında "Geçici İş Göremezlik Mahsuplaştırma İşlemleri" menüsü görünür hale gelir. Protokol, yeni bir protokol yapılana kadar yürürlükte kalır. Protokol örneğini yazının sonundaki Ekler bölümünden indirebilirsin.
e-SGK'da adım adım mahsuplaşma işlemi
Süreç beş adımda yürür; işverenin işi ikinci adımdaki onaydır, o olmadan mahsup başlamaz.
- SGK ödeme işlemini yapar. Elektronik istirahat raporu kısa vadeli sigortalar servisinde incelenir ve ödeme işlemi yapılır. Protokollü işyerinde tutar bankaya gönderilmez; kayıt "İşveren Onayı Yok" durumunda bekler.
- İşveren onay verir. Rapor, mahsuplaştırma menüsündeki "Mahsuplaştırma Onay İşlemleri Listesi"ne düşer. Listeden ya da T.C. kimlik numarasıyla sorgulayarak raporu bulur, onay düğmesine basarsın.
- SGK birimi ödeme emrine bağlar. Bu işi il müdürlüğü ya da merkez personeli yapar.
- Sistem mahsubu kendiliğinden yapar. Tutar işveren adına emanet hesaba alınır; prim veya prime ilişkin borç varsa ona, yoksa tahakkuk edecek ilk prim borcuna mahsup edilir ve durum "Mahsuplaştı" olur. Protokol metni mahsubu önce cari dönem borçlarına, yoksa en eski borçtan ileriye doğru öngörür; kılavuzun 2019 baskısına göre sıra tanımlamada seçilir ve varsayılan önce eski dönem borcudur; aksini istiyorsan imzada talep et.
- İşveren sonucu izler. Onayladığın raporlar "Mahsuplaştırma Onaylanan Ödeme Listesi"ne geçer; "İşveren Prim Borcuna Mahsup Edilen Ödeme Listesi"nde ise düşülen tutarları dönem seçerek görürsün.
Onaylanan ödeme listesindeki "Makbuz Durumu" alanı işlemin aşamasını dört ifadeyle gösterir:
| Aşama | Ekrandaki ifade | Anlamı |
|---|---|---|
| 1 | Mahsuplaşma Onayı Verilmiştir/Beklemede (2018 baskısında: Makbuz Girişi Yapılmıştır/Beklemede) | İşveren mahsup için onay verdi |
| 2 | Ödeme Emrine Bağlanmıştır | SGK birimi ödeme emrini oluşturdu |
| 3 | Ödeme Prim Borcundan Düşülmek Üzere Kurum Emanetine Alınmıştır | Ödeme emri onaylandı, işlem prim sistemine aktarıldı |
| 4 | Ödeme Prim Borcundan Mahsup Edilmiştir | Ödenek prim borcundan düşüldü, işlem tamamlandı |
Ekran görüntülü anlatımı içeren kılavuzu da yazının sonundaki Ekler bölümünden indirebilirsin.
Onay için süre var mı?
Yok. Kılavuza göre listeye düşen ödemeye her zaman onay verilebilir; onayın geç yapılması ya da yapılmaması idari para cezası doğurmaz. Ama sen onay verene kadar o rapor için muhasebe işlemi yapılmaz, yani para prim borcundan düşmez. Bu serbestlik yalnız mahsuplaşma onayı içindir: çalışılmadığına dair bildirim, istirahatin bittiği aya ait muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin verilme süresi içinde yapılır; geç yapılması ya da yapılmaması idari para cezası doğurur (Yönetmelik md. 40/9, Kanun md. 102).
Örnek: 10 günlük raporda prim borcundan ne kadar düşer?
Aylık brütü 60.000,00 ₺ olan bir çalışan hastalık nedeniyle 10 günlük ayakta tedavi raporu aldı. Raporun başladığı tarihten önceki 12 ayda prime esas kazancı 720.000,00 ₺, prim günü 360. Ödenek, sitedeki rapor parası aracının hesabıyla şöyle çıkar:
- Günlük kazanç: 720.000,00 ÷ 360 = 2.000,00 ₺
- Ayakta tedavide günlük ödenek (üçte iki): 1.333,33 ₺
- Ödenen gün: 10 − 2 = 8 gün (hastalıkta ilk iki gün ödenmez)
- SGK'nın hesapladığı ödenek: 1.333,33 × 8 = 10.666,64 ₺
Protokollü işyerinde çalışan o ay ücretini bordrodan eksiksiz alır; 10.666,64 ₺ bankaya gitmez, onay ve ödeme emrinden sonra prim borcundan düşülür. İşyerinin o dönem tahakkuk eden prim borcu 400.000,00 ₺ ise ödenecek tutar 400.000,00 − 10.666,64 = 389.333,36 ₺ olur.
Mahsup edilen tutar ödediğin ücret değil, SGK'nın hesapladığı ödenektir. Ödenek verilmeyen ilk iki günün ücreti ile kalan sekiz günde ücretin ödeneği aşan kısmı işverenin üzerinde kalır. Prim borcunu oluşturan oranlar SGK prim oranları yazısında.
İşverenin yükümlülükleri ve riskler
Öne çıkan kurallar:
- Çalışana ödeme yapılmazsa: ödeneği ödemeyen işveren, sigortalının gecikmeden doğan her türlü zararından sorumludur. Çalışan SGK'ya başvurursa işverene bir defaya mahsus yazılı uyarı gönderilir; şikayet tekrarlanır ve Kurum yükümlülüğün yerine getirilmediğini tespit ederse protokolü tek taraflı feshedebilir. Kılavuza göre SGK ödeneği sigortalıya kendisi öder ve yersiz mahsup edilen tutarın işverenden tahsili için işlem başlatır.
- Çapraz mahsup yok: faaliyeti süren birden çok işyerin kapsamdaysa ödenek yalnız sigortalının çalıştığı işyerinin borcundan düşülür.
- Kapanan işyeri: tek işyerin, ödeneği ödedikten sonra kapanır ve SGK'ya borcun bulunmazsa mahsup edilemeyen tutar sana iade edilir. Başka işyerlerin varsa tutar, en eski borçtan başlanarak onların borcuna mahsup edilebilir.
- "Sigortalım değildir" seçeneği: çalışan istirahatliyken işten ayrıldıysa ya da ekranına sana ait olmayan bir sigortalının raporu düştüyse onay vermezsin, bu seçeneği işaretlersin. Ödenek SGK tarafından bankaya, yani sigortalıya gönderilir.
- Kayıt uyuşmazlığı: işveren ve SGK kayıtları çelişirse SGK kayıtları esas alınır.
- Sicil numarası değişirse: adres ya da bağlı olunan merkez değişince sicil numarası da değişir ve mahsuplaşma menüleri kaybolur. Yeni protokol gerekmez; bağlı olduğun SGK birimine başvurup tanımı güncelletirsin.
- Mahsup görünüyor ama borç düşmemişse: bağlı olunan birimin işveren servisine başvurulur.
Protokolden çıkmak da mümkündür: kılavuza göre işveren neden göstermeden protokolü iptal ettirebilir; işlemi bağlı olunan birimin kısa vadeli sigortalar servisi yapar. Protokolün 11. maddesi ise yükümlülükler sürekli yerine getirilmez ve hizmet yürütülemez hale gelirse tarafların, en az bir ay önceden yazılı bildirimle ve sebep göstererek tek taraflı feshedebileceğini düzenler.
Protokol metni ve kılavuz, ücretini tam ödediğin raporlu günlerin aylık SGK bildirimine nasıl yansıyacağına dair ayrı bir kural içermez; çalışılmadığına dair bildirim yükümlülüğünü de kaldırmaz. Ücret kesilen raporlu ayda bordronun nasıl kurulduğunu rapor, ücretsiz izin ve eksik gün yazısında, iş kazasındaki bildirim sürelerini iş kazası ve bordro yazısında bulursun.
Aylık ücretli işçide ücret ve ödenek ilişkisi
Mahsuplaşmanın en çok işe yaradığı yer, aylık maktu ücretle çalışılan işyerleridir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 48. maddesinin ikinci fıkrası şöyle der: hastalık nedeniyle çalışılmayan günlerde Sosyal Sigortalar Kurumu tarafından ödenen geçici iş göremezlik ödeneği, aylık ücretli işçilerin ücretlerinden mahsup edilir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 20.10.2025 tarihli, E. 2025/6599, K. 2025/8115 sayılı kararında bu hükmü uyguladı. İşçi, aylık ücretli olduğu halde raporlu günlerinin ücretinin kesildiğini ileri sürmüş; ilk derece mahkemesi, işverenin o günlerde ücret ödeme yükümlülüğü bulunmadığı gerekçesiyle talebi reddetmişti. Daire, bordro ve sözleşmelerden işçinin aylık maktu ücretli olduğunu saptadı ve şu ölçütü koydu: ödenek olarak ödenen miktar aylık ücretten mahsup edilebilir, ama ödenek dışında kalan aylık ücretin işverence tam ödenmesi gerekir. Kararı, SGK ödemeleri ile ücret ödemeleri saptanıp ödenmemiş ücret bulunup bulunmadığı belirlenmek üzere, eksik inceleme nedeniyle bozdu.
Karar mahsuplaşma protokolü hakkında değil, raporlu günlerde aylık ücretlinin ücretiyle ilgilidir. İki konu şurada buluşur: ödenek dışındaki ücreti zaten ödüyorsan, ödeneği de sen ödeyip prim borcu üzerinden geri almak iade trafiğini kaldırır.
Mahsuplaşma işverene ve çalışana ne kazandırır?
İşveren — ödenecek prim azalır
Ödenek prim borcundan düşülür; iade takibi kalkar.
Çalışan — ücret tek elden, kesintisiz
Ücretini işverenden alır; ödeneği bankadan çekip iade etmesi gerekmez.
Dikkat — onay ve takip sende
Onay verilmeyen rapor mahsup edilmez. Faaliyeti süren işyerleri arasında çapraz mahsup yoktur.
Ekler
- Mahsuplaşma Protokol Örneği (PDF, 195 KB): SGK 2016/21 sayılı Genelge Ek-9; işverenle il müdürlüğü arasında imzalanan 15 maddelik metin.
- Mahsuplaşma Programı Kullanım Kılavuzu (PDF, 1,8 MB): SGK, 2018 baskısı. İşveren onay adımları geçerli; sisteme tanımlama 2019/12 sayılı Genelge ile il müdürlüğüne/merkeze geçti, e-posta adımı güncel değil.