İş sözleşmende "yılda dört kez net ücret tutarında başarı primi ödenecektir" yazıyor, ama yıllarca bu prim hiç yatmadı ve sen de sesini çıkarmadın. Ayrıldıktan sonra dava açarsan bu primleri geriye dönük alabilir misin? Aynı dosyada bir soru daha var: diğer çalışanlara her ay ödenen yol parası bir süre sana da ödenip sonra kesildiyse, bu parayı isteyebilir misin? Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 21.05.2026 tarihli kararında iki soruya farklı cevap veren bir hükmü onadı. Bu dosyada başarıya bağlı prim, çalışırken hiç talep edilmediği ve başarı somut olarak ispat edilemediği için reddedildi. Diğer çalışanlara düzenli verilen yol parası ise işyeri uygulaması sayıldı ve kabul edildi. Karar, sözleşmesine prim maddesi yazan her işveren ve bordrosunda "sair ödeme" gibi belirsiz kalem kullanan her İK ekibi için de ders içeriyor.
Olay: on yıllık sözleşme, hiç ödenmeyen prim ve kesilen yol parası
Davacı, bir spor federasyonunda genel sekreter olarak çalıştı. Taraflar 15.07.2010 tarihli, 10 yıl süreli belirli süreli iş sözleşmesi imzaladı. SGK kayıtlarına göre davacının bu işverende 8 yıl 9 ay 29 gün hizmeti vardı. Uyuşmazlığın merkezindeki sözleşme maddesi 15/6 hükmüydü. Bu hükme göre sözleşmenin ilk yılından sonra her yıl genel sekreterin net ücretine yıllık TEFE/TÜFE ortalamasının 5 puan fazlası oranında zam yapılacak, ayrıca genel sekretere yılda 4 kez ayrı ayrı olmak üzere net ücret tutarında "başarı değerlendirme primi" ödenecekti.
Davacı üç alacak istedi. Birincisi, sözleşmedeki zam hiç ya da eksik uygulandığı için doğan fark ücretti. İkincisi, sözleşmede yazan ama ödenmeyen primdi. Üçüncüsü yol parasıydı: işyerindeki sözleşmeli personele yol parası ödendiğini, kendisine de bir süre ödendiğini, sonra kesildiğini ileri sürdü.
İşveren zamanaşımı itirazında bulundu. Sözleşmenin eski başkan tarafından görev süresini aşacak biçimde 10 yıllık imzalandığını, zammın sözleşmeye uygun yapıldığını, davacının prim ödemesini gerektirecek bir çalışmasının olmadığını ve sözleşmede yol ücretine ilişkin hüküm bulunmadığını savundu. İşveren ayrıca davacının çalışırken başka bir federasyonda da görev aldığını ileri sürdü.
İlk derece ve istinaf: üç alacak da kabul
İlk derece mahkemesi 17.10.2023 tarihli kararında davayı kısmen kabul etti. Bordro ve banka kayıtlarıyla yapılan karşılaştırmada bakiye ücret alacağı bulundu; zamanaşımına uğrayan kısım hesaptan çıkarıldı. Prim için mahkemenin görüşü şuydu: maddede prim ödeme şartları açıklanmamış, işçinin de bildiği bir başarı değerlendirme sisteminin varlığını işveren ispatlayamamıştı; "ödenecektir" ifadesi emredici nitelikteydi ve ihtimalli bir anlam taşımıyordu. Yol parası için ise dosyadaki 10.10.2020 tarihli cevabi yazı belirleyici oldu. Bu yazıya göre diğer personele 2015/08 döneminden 2020 yılı sonuna kadar aylık net 90,00 ₺ yol parası ödenmişti. Mahkeme yol yardımının işyeri uygulaması haline geldiğini, davacının neden bu ödemeden ayrı tutulduğunun usulünce açıklanmadığını belirtti.
Bölge adliye mahkemesi 26.06.2025 tarihli kararıyla davalının istinaf başvurusunu esastan reddetti. Prim konusunda, davacının başarılı olmaması halinde sözleşmeyi feshetme yetkisi bulunan işverenin, başarı performans sisteminin gereğinin yerine getirilmediğini ispat edemediğini; yol yardımında ise davalı tanığının beyanına göre işyeri uygulamasının oluştuğunu kabul etti.
Yargıtay ne dedi
Dosya Yargıtay'a iki kez geldi. İlk temyizde Daire bölge adliye mahkemesinin kararını bozdu; bozma iki noktaya dayanıyordu: başarı primi ve bordrodaki "sair ödeme" kalemi. Kararda aktarılan bozma gerekçesi yalnız bu iki noktadan söz ediyor; fark ücret ve yol parası alacaklarına hak kazanılıp kazanılmadığı yönünden ayrı bir bozma sebebi gösterilmiyor. Sair ödeme yönü ise hüküm altına alınan alacaklardan mahsup gerekip gerekmediğine ilişkindi.
İlk derece mahkemesi bozmaya uydu. Başarı primini reddetti, fark ücret ve yol yardımı alacağını aynen korudu. Bu karar (2025/380 E., 2026/14 K.) davalı tarafından yeniden temyiz edildi. Davalı ücret borcu olmadığını, davacının bordroları ihtirazi kayıt koymadan imzaladığını, yol yardımına hak kazanılmadığını ve bilirkişi raporları arasındaki çelişkinin giderilmediğini ileri sürdü. Daire bu itirazların hiçbirini yerinde görmedi ve kararı oy birliğiyle onadı.
Gerekçe: iki aşamalı bir değerlendirme
Birinci aşama: bozma gerekçesi
Daire'nin önceki bozma kararı, ilk derece ve istinafın prim konusundaki sonucunu değiştirdi. İlk iki aşamada başarı değerlendirme sisteminin ispatı işverenden beklenmişti. Kararda aktarılan bozma gerekçesine göre Daire şu olguları birlikte değerlendirdi:
- Davacı, iş sözleşmesi devam ettiği sürece kendisine başarı primi ödenmesi için herhangi bir talepte bulunmamış, prim ödenmediğine de itiraz etmemişti.
- Davacı, işverenin yanında ne tür bir başarı gösterdiğini ve işverenin hangi nedenle başarı primi ödemesi gerektiğini somut biçimde ortaya koyamamıştı.
- İşveren ise davacının herhangi bir başarı göstermediğini, aksine uzun süreli sözleşmeyle işverenin zarara uğratıldığı iddiasıyla davacı hakkında suç duyurusunda bulunulduğunu ileri sürmüştü.
Daire bu olgulardan şu sonuca vardı: sözleşme süresince prim talep etmeyen işçi, prime hak kazanacak bir başarı gösterdiği iddiasını dosya kapsamına göre ispat edememişti. Yöntemince ispat edilemeyen prim alacağının reddi gerekirken kabul edilmesi hatalıydı. Dikkat edilecek nokta şu: ilk derece ve istinaf "ödenecektir" ifadesine dayanarak ispatı işverenden beklemişti. Daire bozma gerekçesinde bu ifadeyi ayrıca tartışmadı; buna rağmen prime hak kazandıran başarıyı ispat etme yükünü davacı işçide gördü.
Bozmanın ikinci dayanağı bordro tarafıydı. Dosyadaki bazı ücret bordrolarında "sair ödeme" adı altında ödemeler vardı. Daire, bu ödemelerin hangi alacağa yönelik yapıldığının davalıya açıklattırılmasını ve hüküm altına alınan alacaklardan mahsubu gerekip gerekmediğinin değerlendirilmesini istedi.
Bozmadan sonra sair ödeme incelemesi
İlk derece mahkemesi bozma doğrultusunda davalıdan, maaş bordrolarında "sair ücret" adı altında yer alan ödemelerin neleri kapsadığına dair bilgi ve belge istedi. Sunulan belgelere göre bu ödemeler 2015 yılına ait ücret hesaplamasındaki maaş farkına ilişkindi. Davacı 23.03.2022 tarihli beyan dilekçesinde ücretlerinin 2015 yılı sonuna kadar usulüne uygun ödendiğini, talebinin 2015 sonrasına ilişkin olduğunu belirtmişti. Mahkeme sair ödemelerin 2016 yılı öncesine ait olduğunu, hesap döneminin ise 2016–2020 yılları olduğunu tespit etti. Bu nedenle mahsup yapılmadı; fark ücret ve yol ücreti alacakları değişmedi. Başarı primi ise bozmaya uyularak reddedildi.
İkinci aşama: onama gerekçesi
Son temyizde Daire, bozmanın kapsamına göre uyuşmazlığı fark ücret, prim ve yol yardımı alacağına hak kazanılıp kazanılmadığı ve bunların hesabı olarak tanımladı. Temyiz edilen nihai kararın bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 371. maddesindeki sebeplerden birinin varlığına bağlıdır. Daire ilk derece kararının bozmaya uygun olduğunu, hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında isabetsizlik bulunmadığını belirtti. Ayrıca bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin yeniden incelenmesine hukukça imkan bulunmadığını vurguladı. Bu çerçevede davalının ücret, yol yardımı ve bilirkişi raporlarına ilişkin itirazları bozmayı gerektirecek nitelikte görülmedi; Daire bunlar için ayrı ayrı gerekçe yazmadı.
Kararın tartışmadığı noktalar
Karar dar okunmalı. Daire, başarıya bağlı her primin her durumda reddedileceğini söylemedi; bu dosyada çalışırken hiç talep ve itiraz olmaması ile başarının somutlaştırılamaması birlikte değerlendirildi. Fark ücret ve yol parası alacaklarının tutarı kararda yer almıyor. Yol parasının işyeri uygulaması sayılması da bu dosyadaki 10.10.2020 tarihli cevabi yazıya ve davalı tanığının beyanına dayanıyor; Daire son kararında bu konuda ayrıca gerekçe yazmadı.
İşçi açısından
Sözleşmedeki başarı primini çalışırken yazılı isteyin ve başarınızı belgeleyin; diğer çalışanlara verilen yol parasının sizden kesilmesine itiraz edin.
İşveren açısından
Başarı primini ölçülebilir ölçüte bağlayın ve değerlendirmeyi kayda geçirin; bir gruba düzenli verilen yol parasından tek çalışanı gerekçesiz ayırmayın.
Çalışan gözüyle kararın mesajı şu: sözleşmede "ödenecektir" yazması, prim başarıya bağlanmışsa tek başına yetmeyebilir. Bu dosyada yıllarca hiç talep ve itiraz olmaması, başarının somut olarak anlatılamamasıyla birleşince prim reddedildi. Prim maddesi varsa ödeme dönemi geldiğinde yazılı talepte bulunmak, hedef, rapor ve değerlendirme kayıtlarını saklamak ileride ispatı kolaylaştırır. Öte yandan yol parası gibi bir gruba düzenli verilen bir ödemeden ayrı tutulduğunu fark edersen, bu ayrımın gerekçesini sormak hakkındır; bu dosyada ilk derece mahkemesine göre ayrımın nedeni usulünce açıklanmadı.
İşveren tarafında iki ders var. Birincisi, sözleşmeye yazılan prim maddesi ölçütsüz bırakılırsa ilk derece ve istinafta olduğu gibi "emredici" okunabilir; bu dosyada sonuç ancak Yargıtay'da değişti. İkincisi, belirli bir gruba yıllarca aynı tutarda verilen ödeme, sözleşmede yazmasa da işyeri uygulamasına dönüşebilir.
Bordro/İK açısından pratik sonuç
Karar bordro hesabına bir oran getirmiyor; ama bordro kalemlerinin adlandırılması ve sözleşme maddesinin yazımı konusunda somut sonuçları var. Aşağıdaki liste karardaki olgulardan ve genel bordro kurallarından çıkarılmıştır; vergi ve prim cümleleri kararda yer almaz.
- "Sair ödeme" gibi belirsiz kalem adı kullanma: Bu dosyada bozma sebeplerinden biri, bordrodaki "sair ödeme" kaleminin hangi alacağa ait olduğunun araştırılmamasıydı; ilk derece mahkemesi bozmadan sonra belge toplayıp dönem karşılaştırması yaptı. Fark ücret, prim, yol parası ve geçmiş dönem farkı bordroda kendi adıyla ve ait olduğu dönem belirtilerek yer almalı.
- Geçmiş dönem farkını dönemiyle kaydet: Bu dosyada sair ödemelerin 2016 öncesine ait olduğu, hesap döneminin 2016–2020 olduğu tespit edildiği için mahsup yapılmadı. Fark ödemesinin hangi aya ve hangi alacağa ait olduğunu açıklamaya yazmak, mahsup tartışmasında işverenin elini güçlendirir.
- Prim maddesini ölçütle yaz: "Başarı değerlendirme primi ödenecektir" gibi bir cümle yerine hedefi, değerlendirme dönemini, değerlendirmeyi kimin yapacağını ve sonucun nasıl bildirileceğini yaz. Değerlendirme sonucunu ve prim ödenmeme gerekçesini de kayda geçir.
- Primi bordroda ayrı kalem olarak göster: Prim ödendiğinde ücretle birleştirilmeden kendi kalem adıyla tahakkuk etmeli. Genel kurala göre prim ücret niteliğinde bir ödemedir; SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. Brüt veya net anlaşmanın etkisini performans primi bordrosu yazısında anlattık.
- Yol parasının biçimine dikkat et: Genel kurala göre 2026'da yol yardımı istisnası günlük 158 ₺'dir ve yalnız toplu taşıma kartı, bileti veya benzeri nakit dışı araçlarla sağlanan yol yardımında uygulanır. Bu dosyadaki gibi aylık nakit ödenen yol parası istisna kapsamında değildir; ücret gibi bordroya girer ve kesintiye tabidir. Ayrıntısı yol yardımı istisnası yazısında.
- Gruba verilen ödemede istisnayı gerekçelendir: Bu dosyada diğer personele 2015/08 döneminden 2020 sonuna kadar aylık net 90,00 ₺ yol parası ödenmişti ve davacının neden ayrık tutulduğu açıklanamadı. Bir çalışanı düzenli bir ödemeden çıkarıyorsan nedenini yazılı ve objektif ölçüte dayalı olarak belgele.
- Sözleşmedeki zam maddesini bordroya bağla: Bu dosyada sözleşmedeki "TEFE/TÜFE ortalamasının 5 puan fazlası" zam hükmü eksik uygulandığı için fark ücret alacağı doğdu. Sözleşmeye bağlı zam varsa her yıl uygulanan oranı ve hesap dayanağını personel dosyasında sakla.
Ücretin eksik ödenmesinin başka bir sonucunu, işçinin haklı fesih hakkını tartışan maaşı ödenmeyen işçi kararında ele aldık. Bordroda düzensiz görünen bir ödemenin tazminat hesabına etkisi için bordroda bir kez görünen ödeme yazısına bakabilirsin.